Dla wielu z nas procesy i systemy funkcjonujące w oczyszczalniach ścieków są tematem raczej mało zajmującym. Wiemy oczywiście czemu służy oczyszczalnia, ale to w jaki sposób ścieki są tam oczyszczane jest najczęściej poza naszą wiedzą.

Przy okazji materiału dotyczącego rozbudowywanej oczyszczalni w Dobrzeniu Wielkim warto bliżej przyjrzeć się pracy oczyszczalni.

Wyjdźmy zatem od podstawowego celu oczyszczalni ścieków. Głównym procesem zachodzącym w niej jest oczywiście przeprowadzenie takiej zmiany ścieków, ich składu i właściwości by odprowadzenie ich do odbiornika nie naruszało w nim naturalnego życia biologicznego, nie było przeszkodą do dalszego wykorzystania jego wód i co najważniejsze nie było zagrożeniem dla zdrowia zwierząt i ludzi.

Podział oczyszczalni związany jest z głównymi procesami tam zachodzącymi, stąd dzielą się one na
1. oczyszczanie mechaniczne- oparte na procesach cedzenia, rozdrabniania, sedymentacji i flotacji.
2. chemiczne -polegające na wykorzystaniu reakcji chemicznych i procesów fizyko-chemicznych.
3. biologiczne – polegające na rozkładzie i mineralizacji zanieczyszczeń organicznych przez mikroorganizmy.

W mechanicznym oczyszczaniu biorą udział procesy mające na celu usunięcie ze ścieków ciał stałych pływających i grubych zawiesin mineralnych oraz organicznych. W większości oczyszczalni ścieków stopień mechanicznego oczyszczania ścieków nie może występować samodzielnie z uwagi na niewystarczający stopień oczyszczania ścieków. Wyjątek stanowią tutaj podczyszczalnie ścieków przemysłowych, oraz przydomowe oczyszczalnie ścieków współpracujące z drenażem rozsączającym.

Biologiczne oczyszczanie natomiast może być prowadzone w warunkach beztlenowych lub tlenowych.  Warunki beztlenowe wymagane są w przypadku silnie zanieczyszczonych ścieków. Znacznie częściej stosowana jest metoda tlenowego oczyszczania ścieków. Polega ona  na rozłożeniu  organicznych substancji ( białek tłuszczów, cukrów) przez tlenowe mikroorganizmy ( pierwotniaki i bakterie tlenowe). Mikrorganizmy te wykorzystują substancje organiczne zawarte w ściekach jako źródo energii i materii niezbędnej do prawidłowego funkcjonowania i utleniają je do wody, dwutlenku węgla i innych prostych związków. Techniki biologicznego oczyszczania wykorzystują złoża zraszane, osad czynny i złoża zawieszone.

Najstarszą metodą odzwierciedlającą naturalne procesy samooczyszczania wód  zachodzące w przyrodzie, jest metoda złoża zraszanego, w której wykorzystuje się złoże biologiczne zraszane przez ścieki oczyszczone wcześniej mechanicznie. Na powierzchni złoża, które stanowią kamienie, żużel, koks lub substancje z tworzyw sztucznych rozwija się biofilm (błona biologiczna)- cienka galaretowata warstwa utworzona z bakterii,grzybów, protistów, a nawet larw owadów. Organizmy te w warunkach tlenowych rozkładają związki organiczne obecne w ściekach. Jeśli chodzi o chemiczny proces to głównym jego celem jest wytrącanie niektórych związków rozpuszczalnych lub ich neutralizacji za pomocą procesu koagulacji, neutralizacji, ekstrakcji, elektrolizy, destylacji lub sorpcji na węglu aktywnym. Oczyszczanie chemiczne stosuje się głównie przy ściekach przemysłowych, które zawierają metale ciężkie oraz chemiczne związki organiczne.

Reasumując bez oczyszczalni ścieków, gospodarka wodna nie funkcjonowałaby w należyty sposób. Co bezpośrednio przełożyło by się na nasze zdrowie. Dlatego istotny jest proces modernizowania tych oczyszczalni, które mają przestarzałą technologię do tego nie są w stanie zagospodarować odpowiedniej ilości ścieków.